علم موسيقي
موسيقي نالو ساز ۽ سرور جو آهي، جنهن کي هندي ۾ سنگيت چون ٿا ۽ گهڻن ماڻهن جو چوڻ آهي ته هي لفظ سرياني زبان سان تعلق رکندڙ آهي. موسيقي (مو - جي معنيٰ آواز. سيقي جي معنيٰ گرهه يا ڳنڍ).
موسيقي بابت ڪتاب لکندڙ لکن ٿا ته هندوستان ۾ موسيقي ٽي 3 هزار سال پهرين کان رائج آهي. هندن جي مقدس ڪتابن مان جنهن جو نالو شام ويڌ آهي، جا اشلوڪ ڳائي پڙهيا ويندا هُئا. تنهنڪري چون ٿا ته موسيقي جو فن هندوستان ۾ 4 هزار سالن کان به پراڻو آهي ۽ سڀ کان پهريان اهو فن هندستان ۽ پوءِ چين کان شروع ٿيو.
موسيقيءَ جي تاريخ اهو به ٻڌائي ٿي ته موسيقي کي سڀ کان پهرين مصر وارن ئي ترقي ڏني هُئي. پر ان تحقيق جي خلاف يوناني تاريخ نويس ديوي دروس سقولوس مخالفت ڪندي چوي ٿو ته مصر ۾ موسيقي جي علم ۽ تربيت تي سخت بندش هُئي. افلاطون ۽ هربودو رطوس جيڪي سڄي دنيا جا پهريان تاريخ دان ليکيا وڃن ٿا. ٻنهي مصر جو سفر ڪيو هو. ٻئي لکن ٿا ته مصر ۾ موسيقي تي بندش باوجود موسيقي هر نموني سان وڌي ويجهي رهي هُئي.
بابل جي بادشاهن جي واقعن مان خبر پوي ٿي ته انهن جي جنگين ۾ فتح حاصل ڪندڙ فوجين جي اڳيان چنگ ۽ رباب وڄائڻ وارا هلندا هُئا. بابل وارن وٽ موسيقي جي حيثيت عبادت جهڙي هُئي.
بني اسرائيل وارن به موسيقي جو شوق ڪجهه گهٽ نه هو. توريت ۾ بيان ٿيل آهي ته حضرت دائود عليه السلام جي زماني ۾ موسيقي جا نوا ساز ۽ اوزار ٺاهڻ جو حڪم ٿيو هو، حضرت دائود عليه السلام جي مزامير مشهور آهن، چنگ، رباب، تنبورو، قرنا ۽ ٻيا به موسيقي جا ساز ۽ اوزار پيدا ڪندڙ گهڻيون شيون انهيءَ ئي زماني ۾ ٺاهيون ويون.
رڳو اسلام جي ڪجهه فرقن جي عقيدي موجب ڳائڻ وڄائڻ حرام ناهي، پر يهودين جي ڪجهه فرقن جي عقيدي موجب به ڳائڻ وڄائڻ حرام هو. شايد اسلام جي ڪجهه فرقن ۾ ڳائڻ وڄائڻ جي جهل پل به گهڻو ڪري يهودي عقيدي مان ئي آئي هوندي. ڇو اڄ تائين جرمني جي يهودين جو هي عقيدو آهي ته حضرت عيسيٰ عليه السلام جي دنيا ۾ وري اچڻ تائين مذهبي طور ڳائڻ وڄائڻ حرام آهي.